میراثآریا: کمتر فضای شهری در جهان را میتوان یافت که طی بیش از چهار قرن، همچنان جایگاه خود را بهعنوان قلب تپنده یک شهر تاریخی حفظ کرده باشد. میدان نقشجهان اصفهان، که امروز با نام میدان امام نیز شناخته میشود، از معدود نمونههایی است که نهتنها اصالت معماری خود را حفظ کرده، بلکه همچنان مرکز حیات فرهنگی، اجتماعی و اقتصادی شهر اصفهان به شمار میرود.
این میدان در دوران شاهعباس اول صفوی و همزمان با انتقال پایتخت از قزوین به اصفهان شکل گرفت. شاهعباس با طراحی شهری نوین، مجموعهای را بنیان گذاشت که در آن، ارکان اصلی حکومت صفوی در چهار سوی یک میدان بزرگ گرد هم آمدند؛ مسجد امام بهعنوان نماد اقتدار مذهبی، کاخ عالیقاپو بهعنوان مرکز حکومت، مسجد شیخ لطفالله بهعنوان شاهکار معماری و هنر اسلامی و سردر قیصریه بهعنوان ورودی بازار بزرگ اصفهان و قلب اقتصاد شهر.
با طولی نزدیک به ۵۶۰ متر و عرضی حدود ۱۶۰ متر، نقشجهان از بزرگترین میدانهای تاریخی جهان به شمار میرود. پیرامون آن بیش از ۲۰۰ حجره در دو طبقه قرار گرفته که از گذشته تاکنون، محل فعالیت هنرمندان، بازرگانان و استادکاران صنایعدستی بوده است؛ سنتی که همچنان تداوم دارد و میدان را به یکی از مهمترین مراکز زنده هنرهای سنتی ایران تبدیل کرده است.
شاهکارهای معماری این مجموعه، جلوهای کمنظیر از هنر ایرانی ـ اسلامی را به نمایش میگذارند. کاشیکاریهای فیروزهای، کتیبههای نفیس خوشنویسان بزرگی چون علیرضا عباسی و محمدرضا امامی، گنبدهای باشکوه، ایوانهای مرتفع و تناسب دقیق اجزای معماری، نقشجهان را به یکی از کاملترین نمونههای شهرسازی عصر صفوی بدل کرده است.
نقشجهان، صحنه رویدادهای مهم سیاسی، آیینی و اجتماعی نیز بوده است؛ از مراسم رسمی دربار صفوی و جشنهای ملی گرفته تا بازارهای عمومی، آیینهای مذهبی، رژههای نظامی و مسابقات چوگان.
دو دروازه سنگی چوگان که هنوز در دو سوی میدان پابرجاست، از کهنترین دروازههای شناختهشده این ورزش در جهان به شمار میروند و یادآور جایگاه تاریخی نقشجهان بهعنوان یکی از مهمترین میدانهای برگزاری این بازی اصیل ایرانی هستند؛ ورزشی که امروز خود نیز در فهرست میراثفرهنگی ناملموس یونسکو به ثبت رسیده است.
اهمیت جهانی میدان نقشجهان سبب شد این مجموعه در سال ۱۹۷۹ میلادی و در سومین اجلاس کمیته میراث جهانی، با شماره ۱۱۵ در فهرست میراث جهانی یونسکو ثبت شود؛ رخدادی که پس از ثبت چغازنبیل و تختجمشید، سومین حضور ایران در این فهرست معتبر بینالمللی را رقم زد.
این موفقیت، حاصل تلاش مجموعهای از متخصصان، مدیران و پژوهشگران میراثفرهنگی ایران بود. در میان آنان، زندهیاد دکتر شهریار عدل، باستانشناس برجسته ایرانی، نقشی مؤثر در پیگیری عضویت ایران در کنوانسیون میراث جهانی و شکلگیری نخستین پروندههای ثبت جهانی کشور ایفا کرد؛ تلاشهایی که زمینه معرفی شایسته آثار شاخص ایران به جامعه جهانی را فراهم ساخت.
امروز نقشجهان، نماد هویت اصفهان، ویترین هنر و معماری ایران و یکی از شناختهشدهترین فضاهای شهری جهان است. حضور روزانه هزاران گردشگر، فعالیت مستمر هنرمندان صنایعدستی، جریان زندگی در بازار تاریخی و تداوم کارکرد اجتماعی این میدان، نشان میدهد که میراث جهانی بخشی زنده از زندگی امروز و سرمایهای برای آینده است.
چهار دهه پس از ثبتجهانی، میدان نقشجهان همچنان یکی از درخشانترین نمادهای فرهنگ و تمدن ایران در حافظه جهانی باقی مانده است؛ میدانی که در آن، معماری، هنر، تجارت، آیین و زندگی شهری، در قالب یک شاهکار کمنظیر، به میراث مشترک بشریت تبدیل شدهاند.
انتهای پیام/
نظر شما